حیدر حب الله

ترجمه: محمد رضا ملائى

 سؤال[1]:: بسیاری از شهدا وقت شهادتشان را به اطرافیان و دوستانشان می­گویند. تعداد این حوادث به تواتر رسیده است. مثلا شهید علی جواد که در حریزان 2006 گفته بود تابستان به شهادت می­رسد. و همچنین بسیاری از شهدا که در جنگمان با بنی­امیه از این خبرها داده­اند، چطور تفسیرش می­کنید؟ آیا این علم حضوری است؟ خداوند شما را جزای خیر دهد، لطفا توضیحاتی ارائه فرمایید.

پاسخ: نمی­توانیم همه این پدیده­ها را – پس از اینکه به روشی علمی اثبات شدند- با روشی واحد تفسیر کنیم. احتمالات زیادی وجود دارد، ممکن است به روح انسان القاء شده باشد و در نتیجه بتواند آن را حس کند و درکی از این نوع می­تواند موجب یقین شود، یا ممکن است چنین چیزی را در خواب دریافت کرده باشد که به آن رویای صادقه می­گوییم یا ممکن است در خواب یا بیداری لحظه شهادتش را مشاهده کند.

اما اندیشه علم حضوری به این معنی است که شخصی شهادت خود را به گونه حق الیقین لمس کند، نه اینکه در عالم مثال آن را تصور کند یا اینکه درکی عمیق از شهادت خود داشته باشد. برای اینکه به نتایجی یقینی برسیم یا دست کم بتوانیم تفسیری را ترجیح دهیم بایستی حالات و ویژگی­های این شهدا را بررسی کنیم تا دقیقا بفهمیم مرجع یقین ایشان نسبت به این اخبار چه بوده است و در این راه بایستی تمام فرضیاتی که از جهت علمی و دینی می­تواند مطرح شود بررسی کنیم به ویژه در سطح علوم روانشانسی معاصر و همچنین علوم روح و عرفان، و در کنارشان بایستی بررسی­های فلسفی جدی­ای هم وجود داشته باشد.

[1] حیدر حب الله، إضاءات فی الفکر والدین والاجتماع 4: سوال: 544.